Wat is er nodig om een einde te maken aan de ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo?
Na gevechten en evacuatiebevelen van de M23/Alliance Fleuve Congo (M23/AFC) hebben honderdduizenden mensen de ontheemdenkampen rond Goma, in de Democratische Republiek Congo, verlaten. Als reactie op deze ontwikkeling heeft Artsen Zonder Grenzen (AZG) haar aanpak aangepast door mobiele teams in te zetten om mensen te ondersteunen die opnieuw op de vlucht zijn. De vele mensen die terugkeren naar hun geboortestreek, worden geconfronteerd met onzekere en gevaarlijke omstandigheden.
Het landschap van Goma, de hoofdstad van de provincie Noord-Kivu, is dramatisch veranderd in slechts een paar weken tijd. Voordat de M23/AFC de stad eind januari innam, verbleven er naast de twee miljoen inwoners, ongeveer 650.000 ontheemde mensen in Goma, waarvan de meesten in geïmproviseerde onderkomens aan de rand van de stad.
Mensen begonnen verschillende kampen te verlaten, toen de gevechten eind januari escaleerden. Daarna werden vrijwel alle kampen verlaten nadat de de facto nieuwe autoriteiten de mensen opdroegen terug te keren naar hun streek herkomst.
Hoewel een deel van de ontheemden ervoor koos om in de buurt van Goma te blijven, vertrok de meerderheid noordwaarts of westwaarts naar naburige gebieden, onzeker over wat hen te wachten stond. Binnen enkele dagen verschenen er eindeloze rijen mannen, vrouwen en kinderen op de wegen met de weinige bezittingen die ze konden meenemen te voet, op de motor of gedeelde minibus. Sommige patiënten vertelden ons dat ze soms dagenlang liepen zonder voedsel of water.
“Gezien deze massale verplaatsingen hebben we teams ingezet langs de terugweg om te beoordelen welke gezondheidszorg overspoeld zouden worden door deze plotselinge toestroom van patiënten,” zegt Anthony Kergosien, hoofd van de mobiele activiteiten van AZG rond Goma. “We zagen overal dezelfde realiteit: gezondheidsvoorzieningen die voor de crisis al nauwelijks functioneerden, werden ofwel, verlaten of in het ergste geval vernield of geplunderd. Van deze voorzieningen wordt nu echter verwacht dat ze het aankunnen. Bovendien bestaat het risico dat ziekten zoals cholera, pokken of mazelen, die in de kampen aanwezig waren, zich kunnen verspreiden.”
Op basis van de eerste evaluaties begonnen AZG-teams apparatuur, medicijnen en personeel te leveren aan meer gezondheidscentra in Nyiragongo en Masisi. De teams zetten ook mobiele klinieken op in moeilijk bereikbare gebieden om gratis medische zorg te verlenen aan mensen die terugkeren of op doorreis zijn. De omstandigheden voor deze mensen moet trouwens dringend verbeterd worden.
In Sake, een kleine stad 25 kilometer ten westen van Goma, ondersteunt AZG het referentiegezondheidscentrum als noodhulpactie. Door haar strategische ligging kreeg Sake de afgelopen jaren te maken met hevige gevechten. De stad is namelijk een belangrijk kruispunt voor mensen die naar de stad Masisi in het westen, Kitchanga in het noorden en verder naar het zuiden naar Minova reizen.
“Inwoners komen terug naar Sake en de stad is het enige knooppunt voor mensen die terugkeren naar Masisi-gebied of Zuid-Kivu nadat ze de kampen in Goma hebben verlaten,” zegt Kergosien. “Daarom zullen we noodreparaties uitvoeren aan het gezondheidscentrum, dat tijdens de recente gevechten ernstig werd beschadigd. We hebben ook de cholerabehandelingseenheid opnieuw opgebouwd, die momenteel dagelijks zo'n 20 patiënten behandelt.
“Momenteel worden er bijna 200 consulten per dag uitgevoerd in het gezondheidscentrum voornamelijk voor luchtweginfecties en diarree. Maar we zien ook waterpokken en patiënten die hulp zoeken na seksueel geweld.”
Vanuit Sake hebben AZG-teams mobiele medische diensten opgestart en andere gezondheidscentra langs de bergachtige wegen ondersteund. Toegang tot gratis gezondheidszorg is cruciaal voor mensen die terugkeren uit de kampen. Momenteel zijn deze mensen in een extreem kwetsbare staat: vaak zonder geld of gewassen en werktuigen om deze te verbouwen.
“Ik ben nu een week terug in Kabati. Het is vredig, maar honger is een echt probleem,” zegt Bigirimana, die twee jaar in het kamp in Bulengo heeft doorgebracht voordat hij naar huis terugkeerde. “We hebben medicijnen nodig. De meesten van ons zijn ziek, er is veel diarree, vooral onder de kinderen.”
“De risico's van voedselonzekerheid zijn ernstig,” zegt Kergosien. “Daarom hebben we opnieuw therapeutische voedingseenheden opgericht. Bovendien worden we geconfronteerd met de dreiging van epidemieën die zich rond Goma concentreren. Er is nood aan betere leefomstandigheden, betere toegang tot essentiële diensten in de zogenaamde terugkeergebieden en de opvoering van de humanitaire hulp. Helaas zijn er op dit moment maar heel weinig organisaties actief in deze gebieden.”
Op 26 februari ondersteunden mobiele noodteams van AZG gezondheidszorgfaciliteiten in de afgelegen gebieden van Buhumba, Kilolirwe, Sake, Kingi, Luhonga en Makombo.
Naast deze activiteiten blijft AZG zorg verlenen in verschillende gezondheidscentra en ziekenhuizen in Noord-Kivu en aan de gewonden in de ziekenhuizen van Kyeshero en Virunga. We ondersteunen ook verschillende faciliteiten in Goma voor basisgezondheidszorg, behandeling van ondervoeding en cholera, en zorg voor slachtoffers van seksueel geweld.