Ouré-Cassoni: de verminderde hulp heeft gevolgen voor het dagelijks leven van de vluchtelingen
Artsen Zonder Grenzen, Médecins du Monde, Vluchtelingenwerk Vlaanderen, CIRÉ, BelRefugees, Caritas International en de Humanitaire Hub publiceren vandaag de vierde editie van hun “Dashboard” over het beleid van niet-opvang en de negatieve impact ervan op asielzoekers in België. Het rapport bestrijkt het jaar 2024 en onthult dat asielzoekers (voornamelijk alleenstaande mannen) nog steeds de bescherming en zorg wordt geweigerd waar ze wettelijk recht op hebben, met als gevolg dat duizenden mensen dakloos zijn en slechts beperkte toegang hebben tot sociale basisvoorzieningen. De humanitaire en middenveldorganisaties roepen de federale regering op om een asiel- en migratiebeleid te voeren dat in overeenstemming is met de wet.
Ondanks de opvangwet van 2007, die de sociale basisvoorzieningen definieert die de staat moet verstrekken aan verzoekers om internationale bescherming, worden in België elke maand (gemiddeld) bijna 3.000 mensen die internationale bescherming zoeken gedwongen om op straat te slapen, in kraakpanden of in geïmproviseerde kampen. Mannen worden onevenredig zwaar getroffen omdat Fedasil hen systematisch uitsluit van het opvangnetwerk wanneer ze asiel aanvragen en hen buiten het wettelijke kader op een wachtlijst plaatst.
Verschillende Belgische rechtbanken hebben zowel de staat als Fedasil de voorbije drie jaar meer dan 10.000 keer veroordeeld voor het niet naleven van de nationale en internationale wetgeving inzake verzoekers om internationale bescherming. Zelfs het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft het “systematisch falen” van de federale overheid aan de kaak gesteld.
In het recente rapport leggen de organisaties de wettelijke bepalingen naast de realiteit waarmee asielzoekers worden geconfronteerd. De wet voorziet in het recht op toegang tot onderdak, voedsel en kleding, gezondheidszorg en psychosociale bijstand, alsook rechtsbijstand en ondersteuning bij integratie. Mannen die in België internationale bescherming zoeken, worden echter vaak met ernstige problemen geconfronteerd.
In 2024 schommelde het aantal mannen op de wachtlijst voor toegang tot het opvangnetwerk tussen 2.000 en 4.000 per maand (in februari 2025 waren het er bijna 3.000). Zonder een plaats in een officieel opvangcentrum moesten velen van hen gemiddeld vier maanden op straat of op andere precaire plaatsen slapen. Bovendien bemoeilijkte hun uitsluiting uit het systeem aanzienlijk de toegang tot de voedsel- en kledingvoorzieningen waar ze recht op hadden.
Dakloosheid heeft een negatieve invloed op de gezondheid en het welzijn van mensen. De meest voorkomende diagnoses die in 2024 werden behandeld door organisaties die medische diensten verleenden, waren problemen met het spijsverteringsstelsel, aan botten en gewrichten en dermatologische problemen, evenals geestelijke gezondheidsproblemen - waaronder depressieve stoornissen, angststoornissen en ernstige slapeloosheid. De toegang tot gezondheidszorg was echter over het algemeen zeer moeilijk voor asielzoekers die uitgesloten waren van het opvangnetwerk, als gevolg van administratieve, taalkundige en financiële barrières.
Effectieve toegang tot rechtsbijstand is een fundamenteel recht voor aanvragers van internationale bescherming, maar meer dan 10.000 mensen (voornamelijk alleenstaande mannen) hebben zich sinds april 2022 tot maatschappelijke organisaties moeten wenden om een advocaat te krijgen, omdat het Fedasil-systeem het verzadigingspunt heeft bereikt. Zonder onderdak of rechtsbijstand zijn aanvragers van internationale bescherming die op straat of in kraakpanden leven vaak niet in staat om hun asielprocedure actief voort te zetten, waardoor hun kansen om internationale bescherming te krijgen in gevaar komen.
Asielzoekers die zijn uitgesloten van het opvangnetwerk (voornamelijk alleenstaande mannen) hebben geen toegang tot de diensten die door verschillende organisaties worden aangeboden om hun sociale en professionele integratie te vergemakkelijken - van taalcursussen tot opleidingen, gemeenschapsactiviteiten en de mogelijkheid om een adres te krijgen en toegang tot de arbeidsmarkt. Ze kunnen alleen een beroep doen op de OCMW's (openbare centra voor maatschappelijk welzijn), die vaak overspoeld worden door de behoeften van andere bevolkingsgroepen.
Sinds 2021 is de opvangcrisis verder verergerd. Als er een nog restrictiever migratiebeleid wordt gevoerd, kan de situatie de komende maanden kritiek worden. In plaats van duurzame oplossingen te bieden, stelt de Arizona-coalitie vandaag een “pakket crisismaatregelen” voor die, naar wij vrezen, de schendingen van de grondrechten alleen maar zullen verergeren. Door het aantal asielzoekers te beperken, de capaciteit van het opvangnetwerk in te krimpen en te snoeien in het budget van Fedasil, maken deze beslissingen niet alleen de mensen die bescherming zoeken meer kwetsbaar, maar ondermijnen ze ook de rechtsstaat die België moet verdedigen. De normalisering van de niet-opvang is onaanvaardbaar.
Oplossingen liggen binnen handbereik. De meest doeltreffende manier om de opvangcrisis op te lossen is een humaner en duurzamer asiel- en migratiebeleid dat het opvangsysteem versterkt. Dit zou ervoor zorgen dat mensen die hun toevlucht zoeken in België toegang krijgen tot de bescherming en zorg waar ze recht op hebben, en tegelijkertijd een eerlijkere en meer inclusieve samenleving voor iedereen bevorderen.
We roepen de regering op om alle rechterlijke uitspraken over de opvangcrisis te respecteren. Dit betekent dat:
Contactgegevens