Veranderend humanitair landschap
Wereldwijd worden mensen die leven in conflictgebieden, vluchtelingenkampen of landen met kwetsbare gezondheidssystemen onverbiddelijk geraakt door enorme bezuinigingen op humanitaire hulp en wereldwijde gezondheidsprogramma’s. Artsen Zonder Grenzen (AZG) ziet elke dag hoe deze beslissingen levens in gevaar brengen.
Wereldwijd worden mensen die leven in conflictgebieden, vluchtelingenkampen of landen met kwetsbare gezondheidssystemen onverbiddelijk geraakt door enorme bezuinigingen op humanitaire hulp en wereldwijde gezondheidsprogramma’s. Artsen Zonder Grenzen (AZG) ziet elke dag hoe deze beslissingen levens in gevaar brengen.
Daarnaast zien we in verschillende landen een zorgwekkende trend: politieke retoriek en beleid die basisrechten verder uithollen en toegang tot zorg actief beperken. Dit ondermijnt niet alleen humanitaire waarden, maar bedreigt ook de volksgezondheid op grote schaal.
Sinds begin 2025 is de internationale hulpsituatie drastisch veranderd. Een combinatie van politieke keuzes, nieuwe prioriteiten en terugtrekkende donorlanden heeft het wereldwijde gezondheidssysteem in een diepe crisis gestort.
Binnen enkele weken na het aantreden van president Trump schortte de Amerikaanse regering duizenden USAID-programma’s op. Dit leidde tot:
Vooral seksuele en reproductieve gezondheidszorg werd zwaar getroffen: bijna 85% van alle programma’s voor gezinsplanning en reproductieve gezondheid die door de VS werden gesteund, werd beëindigd. Ook de toegang tot essentiële contraceptiva stortte in, omdat de VS voorheen een kwart van alle gedoneerde anticonceptiemiddelen wereldwijd leverde.
Niet alleen de Verenigde Staten, maar ook andere traditionele donorlanden zoals het Verenigd Koninkrijk, Canada, Duitsland, Nederland en België voeren forse besparingen door op buitenlandse hulp. Dat veroorzaakt een domino-effect dat belangrijke internationale gezondheidsfondsen hard treft.
Zo kampt Gavi, de internationale organisatie die vaccinaties in armere landen ondersteunt, met een tekort van drie miljard dollar. Tijdens de recente herfinanciering haalde Gavi slechts 10 van de 13 miljard dollar op. Hierdoor dreigen vaccinatiecampagnes te worden teruggeschroefd, worden nieuwe vaccins trager ingevoerd en krijgen landen in crisissituaties minder ondersteuning.
Ook het Global Fund, dat wereldwijd strijdt tegen hiv, tuberculose en malaria, wordt zwaar geraakt. Het fonds verzamelde minder dan 11 miljard dollar, ver onder de gevraagde 18 miljard en zelfs minder dan in de vorige financieringsronde. Dit betekent dat middelen voor behandeling, diagnostiek en preventie ernstig onder druk komen te staan.
Voor landen waar Artsen Zonder Grenzen actief is, zoals de Centraal-Afrikaanse Republiek en de Democratische Republiek Congo, heeft dit directe gevolgen: minder toegang tot zorg, minder personeel, en een groter risico op nieuwe uitbraken en stijgende sterfte.
De drastische vermindering van internationale hulp leidt tot onmiddellijke tekorten in basisdiensten waar miljoenen mensen van afhankelijk zijn. Onze teams rapporteren:
De gevolgen van deze besparingen raken bovendien niet iedereen even hard. Vooral mensen die al met discriminatie te maken krijgen, zoals vrouwen en meisjes, LGBTQI+ personen, vluchtelingen en migranten, worden het meest getroffen. Voor hen betekent elke bijkomende drempel in de gezondheidszorg een verhoogd risico op ziekte, geweld of zelfs overlijden.
Minder zorg, meer risico’s
Wanneer voedselprogramma’s worden teruggeschroefd en gezondheidsdiensten sluiten, stijgt het risico op ondervoeding, ziekte-uitbraken en sterfte - vooral onder kinderen.
Vrouwen en meisjes extra getroffen
In verschillende landen zijn programma’s voor seksuele en reproductieve gezondheid stilgevallen: geen anticonceptie, geen voorbehoedsmiddelen tegen hiv, onvoldoende zorg voor slachtoffers van seksueel geweld. Hierdoor worden groepen die al kwetsbaar zijn nog meer blootgesteld aan risico’s.
Mensen op de vlucht zwaar getroffen
Vluchtelingen en ontheemde gemeenschappen verliezen toegang tot drinkwater, gezondheidszorg en voeding precies op het moment dat hun noden toenemen.
De impact van de bezuinigingen is breed en tastbaar, met directe gevolgen voor miljoenen mensen die afhankelijk zijn van humanitaire hulp. Enkele voorbeelden:
In Zuid-Sudan breidt een cholera-uitbraak die vorig jaar begon zich nog steeds uit, omdat het ernstig ondergefinancierde en kwetsbare gezondheidszorgsysteem van het land minder steun krijgt.
Door het stopzetten van financiering door grote donoren, waaronder USAID, moesten sommige gezondheidsinstellingen sluiten en werden cruciale water-, sanitaire en eerstelijnsgezondheidszorgdiensten in kwetsbare gebieden, zoals ontheemdenkampen, teruggeschroefd. In oktober 2025 waren er meer dan 93.000 vermoedelijke of bevestigde gevallen en meer dan 1.500 sterfgevallen. De teams van Artsen Zonder Grenzen hebben meer dan 35.000 patiënten met cholera behandeld, en we reageren nu ook op hepatitis E.
Ook het gezondheidszorgsysteem in Zuid-Sudan verslechtert door forse bezuinigingen en veel gezondheidswerkers worden hierdoor niet betaald. Dit leidt tot tekorten in het essentiële verloskundig personeel.
AZG heeft in 2025 de noodbestellingen van therapeutische voeding en melk verhoogd vanwege tekorten bij de VN in minstens negen landen: Tsjaad, Mali, Niger, Nigeria, Zuid-Soedan, Jemen, Afghanistan, de Centraal-Afrikaanse Republiek en de Democratische Republiek Congo. Tot op heden hebben AZG-projecten in Jemen en Niger elk meer dan 500.000 euro (meer dan 580.000 Amerikaanse dollar) aan ongeplande uitgaven voor voedingsprogramma’s gemeld als gevolg van bredere bezuinigingen in het hulpsysteem.
In Somalië zorgden financieringscuts voor tekorten aan medische melkvoeding voor kinderen met ernstige ondervoeding. Mensen zijn gedwongen verder te reizen voor zorg, en het aantal patiënten in door AZG ondersteunde voedingsprogramma’s is sterk gestegen. Bij een vergelijking van de eerste negen maanden van 2024 en 2025 steeg het aantal opnames van 767 naar 1.684 bij de intramurale voedingsdienst in Mudug, van 1.169 naar 1.950 bij het intramurale therapeutische voedingscentrum van het Bay Regional Hospital in Baidoa, en van 8.743 naar 12.593 bij de ambulante voedingsdienst in Baidoa. Het Wereldvoedselprogramma schortte vanaf november 2025 de geldhulp op en beperkte zo de voedselhulp tot slechts ongeveer 350.000 mensen in nood, van in totaal circa 3,9 miljoen.
In het noorden van Nigeria nemen de hulpfinanciering af en de noden toe, terwijl een seizoensgebonden ondervoedingscrisis verder verergert. Die crisis wordt versterkt door klimaatverandering, onveiligheid en economische problemen. Het aantal kinderen dat door AZG voor ondervoeding wordt behandeld, is de afgelopen vier jaar gestegen en blijft ook dit jaar toenemen. Alleen al in de eerste negen maanden van 2025 verleenden we in zeven staten zorg aan meer dan 258.000 kinderen met acute ondervoeding.
In de Dadaab-vluchtelingenkampen in het noordoosten van Kenia hebben financieringsbezuinigingen geleid tot minder gezondheidszorg, voedingsprogramma’s en toegang tot water voor duizenden Somalische vluchtelingen. In het Dagahaley-kamp ontvangen onze medische teams meer patiënten uit naburige kampen en de gastgemeenschap, omdat andere zorgverleners hun activiteiten hebben teruggeschroefd. Tegelijk is de voedselhulp verminderd, terwijl acute ondervoeding is toegenomen van ongeveer 7 naar 9 procent. AZG verwijst inmiddels 15 tot 20 patiënten per maand door voor gespecialiseerde zorg in ziekenhuizen elders in Kenia, een taak die voorheen door een andere organisatie werd uitgevoerd.
In de Rohingya-vluchtelingenkampen in Bangladesh hebben Amerikaanse bezuinigingen begin 2025 geleid tot het sluiten van meerdere gezondheidsposten. In de kampen 14 en 15 in Ukhiya zagen AZG-teams in het tweede kwartaal van 2025 een sterke en ongebruikelijke stijging van het aantal patiënten, onder meer met dengue en andere koortsaandoeningen. De spoedeisende hulp in kamp 14 kreeg dubbel zoveel patiënten te verwerken en de polikliniek bereikte haar maximale capaciteit, waardoor prioritering noodzakelijk werd. AZG vreest verdere afbouw van essentiële diensten, zoals gezondheidszorg, hygiënevoorzieningen en water- en sanitaire infrastructuur.
In Ethiopië zorgen bezuinigingen ervoor dat veel programma’s in Tigray en in het Kule-vluchtelingenkamp zijn verminderd of stopgezet. Ziekenhuizen beginnen kosten te vragen voor zorg die eerder gratis was. Ons team reageert door de meest urgente noden op te vangen, zoals basisgezondheidszorg, seksuele en reproductieve zorg, zorg voor slachtoffers van geweld en behandeling van tropische ziekten.
In Haïti verloren lokale organisaties Amerikaanse financiering voor seksuele en reproductieve gezondheidszorg, waaronder anticonceptie, hiv-preventie (PrEP) en hiv-peer educators.
In de Democratische Republiek Congo leidde de ontmanteling van USAID tot de annulering van een bestelling van 100.000 post-verkrachtingskits, met onder meer hiv-remmende medicatie. Die kits waren bedoeld voor meerdere organisaties die overlevenden van seksueel geweld ondersteunen en die zelf ook met financieringstekorten kampen, waardoor de continuïteit van zorg in het gedrang komt.
Gezien het extreem hoge niveau van seksueel geweld in de DRC — alleen al in de eerste helft van 2025 verleende AZG zorg aan 33.000 overlevenden — heeft AZG ongeplande aankopen gedaan van hiv-postexpositieprofylaxe (PEP) om tekorten in Noord-Kivu op te vangen. Hoewel niet altijd duidelijk is in welke mate de stijgende zorgvraag rechtstreeks samenhangt met bezuinigingen op hulp, zien we in deze en andere contexten een zeer hoge én toenemende nood aan seksuele en reproductieve gezondheidszorg, waarop AZG blijft reageren.
AZG werkt bewust zonder overheidsgeld om onafhankelijk te blijven. Maar dat betekent niet dat we de gevolgen van deze wereldwijde bezuinigingen kunnen ontlopen.
Onze eigen teams moeten steeds vaker bijspringen waar andere organisaties noodgedwongen afhaken, maar we kunnen onmogelijk het hele systeem vervangen.
In 2026 lopen belangrijke financieringscycli af en dreigen voorraden op te drogen.
Dit kan leiden tot:
De noden zullen alleen maar toenemen.
Ondanks de enorme druk passen onze teams zich voortdurend aan om de meest urgente noden op te vangen. Zo:
We blijven reageren waar de behoeften het hoogst zijn.